فصل در اين‌كه حسد گاهى مبدأ تكبر است بدان‌كه گاهى چنين اتفاق افتد كه فاقد كمال به واجد كمال تكبر كند . مثلًا فقير به غنىّ ، جاهل به عالم . و بايد دانست كه همان‌طور كه عجب گاهى مبدأ تكبر است ، حسد نيز گاهى مبدأ آن شود . ممكن است انسان چون خود را فاقد آن كمال ديد كه در غير است ، به آن حسد ورزد ؛ و اين سبب شود كه كبر كند به غير و آن را هر چه تواند تذليل و توهين كند . در كافى شريف از حضرت صادق - عليه السلام - حديث كند كه فرمود كه « كبر گاهى مىباشد در اشرار مردم از هر جنس » . پس از آن فرمودند - بعد از كلامى - كه « رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - مىگذشت در بعضى از كوچه‌هاى مدينه ، يك زن سياهى سرگين جمع مىكرد . گفته شد به او : دور شو از سر راه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله . گفت : " راه گشاد است ! " بعضى از همراهان به او قصد تعرض كردند ، پيغمبر فرمود : " واگذاريد او را كه او متكبر است " » « 1 » . و گاهى در بعضى از اهل علم اين صفت پيدا شود و عذر تراشد كه تواضع براى اغنيا خوب نيست ؛ و نفس اماره به او گويد كه تواضع از براى اغنيا ايمان را ناقص كند . بيچاره فرق نمىگذارد بين تواضع براى غناى اغنيا و غير آن : يك وقت رذيلهء حب دنيا و جذبهء طلب شرف و جاه انسان را به تواضع وامىدارد ، اين خُلقِ تواضع نيست ؛ اين تملق و چاپلوسى است ، و از رذائل نفسانيه است . صاحب اين خُلق از فقرا تواضع نكند مگر آن‌كه در آنها طمعى داشته باشد يا طعمه سراغ كند .

--> ( 1 ) - عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام - قَالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : « الْكِبْرُ قَدْ يَكُونُ فِي شِرَارِ النَّاسِ مِنْ كُلِّ جِنْسٍ ، وَالْكِبْرُ رِدَاءُ اللَّهِ ، فَمَنْ نَازَعَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ رِدَاءَهُ لَمْ يَزِدْهُ اللَّهُ إِلَّا سَفَالًا ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم مَرَّ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ وَسَوْدَاءُ تَلْقُطُ السِّرْقِينَ . فَقِيلَ لَهَا : تَنَحَّي عَنْ طَرِيقِ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَتْ : إِنَّ الطَّرِيقَ لَمُعْرَّضٌ ، فَهَمَّ بِهَا بَعْضُ الْقَوْمِ أَنْ يَتَنَاوَلَهَا ؛ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم : دَعُوهَا فَإِنَّهَا جَبَّارَةٌ » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 309 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الكبر » ، حديث 2 )